Psychologiczne skutki sytuacji kryzysowych

Współczesny świat – coraz bardziej rozpędzony, zautomatyzowany, naszpikowany techniką – zamiast przyjaznego staje się dla nas wrogi i niebezpieczny. Media wciąż informują nas o kataklizmach, nieszczęściach i tragediach, które dotykają wielu spośród nas. Wszechobecne kamery sprawiają, że codziennie uczestniczymy w czyjejś rozpaczy. Ponieważ jesteśmy istotami wrażliwymi smutek i dramat drugiego człowieka – stają się naszym smutkiem i dramatem. Jesteśmy społeczeństwem przygnębionym i zalęknionym. Coraz więcej osób zgłasza się do mojej Praktyki Lekarza Rodzinnego z pytaniami: Jak żyć z tym wszechogarniającym lękiem? Jak ci ludzie – uczestnicy wielkich traum (zamach na WTC w Nowym Jorku, Hala Targowa w Katowicach, autokar pod Grenoble) mogą „unieść swój krzyż”? Czy będą mogli żyć normalnie? Wyjaśnijmy więc sobie dziś problemy psychicznych następstw sytuacji kryzysowych i sposoby wychodzenia z nich.

Psychologia kliniczna i psychiatria używają określenia reakcja kryzysowa wówczas gdy człowiek znajduje się w sytuacji tak silnego obciążenia psychicznego, najczęściej na skutek nagłych wydarzeń lub kumulacji stresu, iż grozi to załamaniem się mechanizmów regulacji. Nie wystarczają bowiem w tej sytuacji znane sposoby walki z obciążeniami.

Wydarzeniami, stresorami takimi mogą być:

Katastrofy naturalne :

  • trzęsienia ziemi
  • powodzie

Katastrofy nieumyślnie wywołane przez człowieka:

  • pożary
  • wypadki drogowe
  • wypadki przemysłowe
  • katastrofy lotnicze

Katastrofy wywołane umyślnie przez człowieka:

  • terrorystyczne zamachy bombowe
  • tortury
  • bitwy
  • gwałt
  • groźby wobec członków rodziny
  • napady
  • utrata pracy

Choć w piśmiennictwie klinicznym podkreśla się, że sama reakcja kryzysowa nie jest patologiczna, to jednak sytuacja kryzysowa zawiera wyjątkowo duże prawdopodobieństwo wystąpienia zjawisk patologicznych. Analiza dotyczy jednak przede wszystkim dynamiki reakcji kryzysowej. Do charakterystycznych objawów należą:

1.Powtórne przeżywanie stresującego wydarzenia, co może oznaczać:

  • nawracające i uporczywe a przy tym przykre przypominania wydarzenia, np. u małych dzieci często powtarzająca się zabawa, w której są wyrażane tematy związane z urazem.
  • nawracające przykre sny na temat urazu psychicznego
  • nagłe zachowania lub uczucia, spowodowane jak gdyby powracaniem traumatycznego wydarzenia; obejmują uczucie powtórnego przeżywania sytuacji, omamy, złudzenia i oddzielne obrazy scen związanych z wydarzeniem “odbicie”, również takie, które pojawiają się na jawie lub wtedy gdy osoba znajduje się w stanie zatrucia.
  • silne napięcie wywołane każdym wspomnieniem o wydarzeniu lub nawet przedmiotem, który się z wydarzeniem kojarzy

2.Unikanie bodźców związanych z wydarzeniem lub ogólna utrata wrażliwości na bodźce. Wyraża się to poprzez:

  • niepamięć wydarzenia
  • unikanie działań lub sytuacji, które mogłyby wywołać wspomnienie o wydarzeniu
  • unikanie myśli lub uczuć związanych z wydarzeniem
  • utratę zainteresowań ważnymi czynnościami, np pracą lub szkołą
  • derealizację i depersonalizację (psychiczne wyparcie, to nie byłem ja, przeżyte wydarzenia obserwujemy z boku jako osoba trzecia)
  • niezdolność do normalnego przeżywania emocji w stosunkach z ludźmi (unikanie bliższych kontaktów, niemożność tworzenia trwałych, szczerych związków)

3.Przetrwałe objawy wzmożonego pobudzenia:

  • trudności w zasypianiu
  • drażliwość
  • zaburzenia koncentracji
  • nadmierna pobudliwość
  • przesadna reakcja na bodźce
  • nadmierna czujność

Po ostrej reakcji emocjonalnej występuje faza przystosowania, która może mieć postać częściowego rozwiązania problemu lub zachowania kompromisowego, ale może także wystąpić patologiczna i utrwalona reakcja nerwicowa, depresyjna lub agresywna. Jeśli wymienione wyżej objawy utrzymują się przez okres co najmniej jednego miesiąca, uznajemy je za przejaw patologii i klasyfikujemy jako zespół pourazowy.

Nie u wszystkich ofiar występują objawy zespołu pourazowego. Następujące czynniki mogą mieć na to wpływ:

1.Osobowość:

  • silny lub słaby obraz własnego ja
  • optymizm lub pesymizm
  • szeroki zakres mechanizmów obronnych

2.Istnienie lub nieobecność choroby psychicznej w wywiadzie – u osób z zaburzeniami nerwicowymi, z lękami, z cechami paranoi nastąpi utrwalenie i pogłębienie objawów choroby psychicznej.

3.Wsparcie społeczne – znacznie lepiej radzą sobie ludzie, znajdujący oparcie w osobach bliskich lub mający możliwość uzyskania profesjonalnej pomocy, gorzej natomiast ci, którzy są izolowani lub samotni.

4.Wierzenia religijne.

Przebieg zespołu pourazowego może być skomplikowany przez:

1.Rozwinięcie się zespołu nerwicowego – po niepowodzeniu ważnych planów życiowych, po rozwodzie, utracie atrakcyjnej pracy może wystąpić tak zwane nawarstwienie nerwicowe. Mogą one przebiegać pod postacią maski somatycznej ( poczucia choroby organicznej : serca, bóle w klatce piersiowej, bóle żołądka, zaburzenie jelitowe, zawroty głowy, omdlenia).

2.Powstanie nerwicy roszczeniowej, wówczas gdy choroba, wypadek lub doznany uraz stanowią podstawę domagania się odszkodowania. Zespoły roszczeniowe mogą mieć bardzo różny obraz. Zazwyczaj doznanie urazu łączy się z poczuciem krzywdy, staranie się o otrzymanie odszkodowania lub renty stanowi więc niekiedy nie tyle konieczność życiową, ile mniej lub bardziej świadome dążenie do rozliczenia rachunku krzywd. Kliniczny obraz nerwicy roszczeniowej to najczęściej syndromy hipochondryczne (ucieczka w chorobę), histeryczno-konwersyjny (stan, w którym reakcja emocjonalna, wymyka się spod kontroli pacjenta), neurasteniczny, depresyjno-lękowy.

3.Zbliżone do zespołów zaburzeń przystosowania są tak zwane nerwice wojenne. W przypadku tych zaburzeń powstających u żołnierzy, jeńców, ludności bombardowanych miast, podstawowe znaczenie ma ciągłe zagrożenie życia i zmęczenie. Mogą występować też bardzo silne lęki, które dosłownie paraliżują pacjentów, np porażenia, osłupienie, mutyzm (zaburzenia mowy, niemożność artykułowania dźwięków), zaburzenia odbioru bodźców wzrokowych i słuchowych.

4.Zaburzenia osobowości. Osobowość to pojęcie odnoszące się do indywidualnych cech psychicznych, ich organizacji i funkcji. Jest to struktura indywidualnych cech przeżywania i zachowania jednostki. Zapewnia zarówno harmonijne współdziałanie poszczególnych mechanizmów psychologicznych jak i przystosowanie do środowiska. Ostra reakcja kryzysowa może spowodować przestrojenie utrwalonych mechanizmów zachowań i przestrojenie naszej osobowości na przykład na paranoidalną (przesadnie podejrzliwą), unikającą i asteniczną, bierno-zależną.

5.Nadużywanie alkoholu i leków, środki te znane są powszechnie jako “najlepiej znieczulające”, zapewniają krótkotrwały spokój, poczucie bezpieczeństwa, oddalenie problemu. Niestety ich krótkotrwałe działanie powoduje konieczność ich powtórnego przyjęcia, co kończy się uzależnieniem i degradacją psycho-fizyczną, a nie rozwiązaniem problemu kryzysowego.

6.Krótkotrwałe epizody psychotyczne, np. napady paniki z agorafobią

Postępowanie z osobami ujawniającymi zespół pourazowy.

1.Farmakoterapia, prowadzona przez psychiatrę:

  • benzodwuazepiny
  • trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne
  • leki beta-adrenolityczne
  • inhibitory monoaminooksydazy
  • neuroleptyki
  • lit

2.Psychoterapia, która jest główną metodą postępowania:

  • wspierająca, należy pacjentowi poświęcić czas, wysłuchać go, racjonalnie wytłumaczyć losowość zdarzeń i przedstawić możliwości wyjścia z kryzysu.
  • ukierunkowana na wgląd, ukierunkowanie pacjenta na prawdziwe źródło jego aktualnych problemów.
  • behawioralna, zmiana zachowania chorego, przez wzmocnienia pozytywne i negatywne, przećwiczenie z pacjentem różnych ról i sytuacji, dla niego korzystnych i negatywnych.

Lek. Ewa Węgier-Szewczyk
Internista, Psychiatra, Spec. Med. Rodz.
NZOZ PIOMED Kalisz
http://www.piomed.pl

Komentowanie zablokowane.

Komentowanie zablokowane.